Nedir

Etimoloji nedir?

Editör by bilgisepeti

Kelime olarak  etimoloji

Etimoloji başka bir ifadeyle köken bilim, bir dili oluşturduğu kabul edilen kelime ve kelime öbeklerinin köklerini, inceler.

Konunun uzmanları etimoloji kelimesinin Yunanca etymos (asıl) ve logos (söz) kelimelerinin birleşmesiyle oluşturulduğu görüşünü paylaşmaktadırlar.

etimoloji_bilim

Etimolojiye bilimsel  bir bakış

Zaman içinde diğer dillerden etkileşim yoluyla alınan  kelimeler, hem biçimsel hem de anlamsal olarak değişime uğrar. Kelime köklerinin incelenmesinde, kelimenin kendi içinde geçirdiği değişiklikler ve diğer dillerden nasıl ve ne ölçüde etkilendiği dikkate alınır.

Bunu yaparken o dili diğer dillerle ve o dilin konuşulduğu sosyal grupları da benzer gruplarla karşılaştırır. Diller arasında etkileşim olması için, insanların coğrafi ve kültürel paylaşımlarda bulunabilecekleri bir ortam gerekir.  Etimoloji nedir dersek; kelimenin kullanıldığı en eski zamanlardan bugüne geçirdiği evrim, hangi kelimelerle ve dillerle nasıl etkileşime geçtiği gibi konuları araştıran  bilim dalıdır.  Örneğin dile kazandırılmış yabancı kelimelerin orijinalleri incelenir.   Yabancı  kelime, o dile ait bir ek alarak dile dahil edilmişse, kelimenin yabancı kökünün açıklanmasına yönelik çalışmalar yapılır.

etimoloji-bilim-katki

Etimolojinin bilime katkıları

Etimolojik çalışmalarda sözcüklerin diğer sözcüklerle, dillerin diğer dillerle ve toplumların da diğer toplumlarla karşılaştırılmaları, medeniyetin gelişim sürecini ve birbirleri üzerindeki olumlu ya da olumsuz sonuçlarını  izleme imkanı verir.

Bu çalışmalar incelenen kelimenin ait olduğu dil grubu, kullanıldığı coğrafya, tarihsel süreci,  yine ilişkilendirildiği toplumlara ait olgular gibi bir çok konuya hakim olmayı gerektirecektir. Yapılacak ciddi bir hazırlık sonrasında, çalışmalar bilimsel titizlik ve özenle  yerine getirilmelidir.

 

Ayrıca ölü dillere ait doğru sonuçlara ulaşabildiklerini de ekleyelim. Etimologlar kazılardan ve diğer bir takım araştırmalardan elde edilen bilgiler ışığında, bu gün var olmayan halkların konuştukları  unutulmuş veya bilinmeyen ölü dillere dair bilimsel kanıtlara ulaşabilmektedirler. 

Tarih içinde bilim olarak bu günkü halini alması

Dünya çapında gelişim süreci Alman Franz Bopp ve Fransız Kari Brugmann ile başlar. Bir bilim olarak ancak 19.  yüzyılda kabul görür. İlk zamanlar sadece kelime üzerine yapılan çalışmalar, diğer diller ve farklı toplumlara ilişkin bilgiler çerçevesinde de  incelenmeye başlanarak zamanla derinleştirilmiştir. Etimoloji bugün dünya çapında ve Türkiye’de kabul gören saygın bir yere sahiptir.

etimoloji_nedir

Türk dilleri üzerine ilk çalışma Martti Rasanen tarafından 1969 yılında yayınlanmıştır. Eser, “Türk Dillerinin Etimoloji Sözlüğü Üzerine Bir Deneme” adıyla basılmıştır.  Sir Gerard Clauson tarafından hazırlanan sözlük ise Türki diller üzerine diğer bir önemli eserdir. Etimolojik sözlük çalışmalarında ilk modern sözlüğümüz 2004 yılında yeniden basılan ve “Türkçenin Etimolojik Sözlüğü” ismiyle  İsmet Zeki Eyüboğlu tarafından basılan sözlüktür.  Türki diller bazında hazırlanan ve önemli çalışmalara  örnek verebileceğimiz eserimizden biri  de Hasan Eren imzalı Türk Dillerinin Etimolojik Sözlüğüdür.

Etimolojinin bilimsel yaklaşımı

Bilimsel anlamda etimoloji kapsamında incelenen konu başlıklarına örnek vermek gerekirse; morfoloji yani kelimelerin biçimce incelenmesi, doğadaki sesleri taklit eden yansıma sesler, isim-sıfat-fiil olarak kullanılan kelimeler, dil içindeki sesleri inceleyen fonoloji,  telaffuz biçimleri gibi alanlar dikkate alınır.

Örneğin genel ses kuralları yapısının dışındaki bir kelime etimolojik anlamda kurala uymaması veya kelimelerin alıntı yapıldığı dil yapısının daima daha yüksek bir dil yapısına sahip olması gibi kuralları vardır.

Yorum Yap