Tarih

İttihat ve Terakki Hakkında Özet Bilgiler

İttihat ve Terakki Hakkında Özet Bilgiler
Editör by bilgisepeti

İttihat ve Terakki, İttihat ve Terakki Ne Aramak sorularına yanıt bulabileceksiniz:

İttihat ve Terakki Fırkası olarak da aşina İttihat ve Terakki Cemiyeti, dilimize “Birlik ve İlerleme Partisi” olarak çevrilebilir. Üyeleri İttihatçılar olarak anılır. 1889 yılında kurulan İttihat ve Terakki, 1908-1918 yılları arasında kısa bir vakit Osmanlı Devletini yönetti, İkinci Meşrutiyet’in ilanına öncülük etti. Cemiyetin 1918 yılında kendini feshetmesinden sonra üyelerinin birçok Ulusal Uğraş’de yer almıştır.

İttihat ve Terakki; iktidar partisi olarak yönetimde olduğu dönemde milliyetçi ve batı yanlısı bir siyaset izledi. Eğitimin çağdaşlaşması, hukukun laikleşmesi için mücadele gösterildi. Türk Ocağı gibi milliyetçi kültür derneklerinin açılması; girişimcilik, kooperatifçilik desteklendi. 1914 seçimlerini ezici bir şekilde şampiyon parti, Almanya ile askeri bir yakınlaşma başlattı. Enver Paşa’nın Alman yanlı siyaseti fırkanın siyasetini ve ülkenin kaderini de doğrudan etkiledi.

Başlangıçta Osmanlı devletinin anayasal bir düzene oturmasını savunan dar bir dernek yapısındaki örgüt; anayasanın kabul edilip II. Meşrutiyet’in ilanından sonra iktidarı denetleyen bir siyası parti (İttihat ve Terakki Fırkası) halini aldı. 1 Kasım 1918 kapanış tarihi olarak verilebilir. Siyasi lider Talat Paşa, Askeri liderler ise Enver ve Cemal Paşa’dır.

cemal paşa enver paşa talat paşa

Bir devrin ve bir kuşağın da adı olarak da aşina İttihat ve Terakki, kendinden önceki Genç Osmanlılar kuşağının devamıdır; “Jön Türkler” diye de kendilerinden bahsedilir. Fakat “Jön Türkler” yalnızca ittihatçıları değil dönemin öteki karşı taraf kesimlerini de kapsar.

1889’da Askeri Tıbbiye Mektebi’nde İttihad-ı Osmanî Cemiyeti adlı bakımlı bir örgüt olarak kuruldu.Sultan II. Abdülhamid, cemiyetin varlığından 1892’de haberdar oldu. Hafiyeler kadar takip edildiler.1895’ten itibaren tıbbiyelilerin hapis ve sürgünlerle dağılmasından sonradan; memur, subay, ulema gibi diğer çevrelerden üyeler etkili oldular.1896 yılında Paris’te gerçekleşen doğaüstü toplantıda Mizancı Murat Bey cemiyet başkanlığına getirildi.1899 yılında II. Abdülhamid’in akrabalarının Avrupa’daki İttihatçılara katılması cemiyete şiddet verdi.4-9 Şubat 1902 tarihleri aralarında Paris’te “Birinci Osmanlı Liberaller Kongresi” gerçekleşti.Sonradan “I. Jön Türk Kongresi” diye anılan kongre, 47 kişinin katılımı ile yapıldı.1906 Eylül ayında Selanik’te istibdat yönetimini yıkmayı amaçlayan ihtilalci Osmanlı Bağımsızlık Cemiyeti kuruldu.Merkezi Paris’te yer alan Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti ile 27 Eylül 1907 tarihinde resmi olarak birleşti.Birleşme esnasında cemiyetin adı da değişti ve Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) oldu.Paris, cemiyette dış merkez; Selanik ise iç merkez olarak kabul edildi. Askeri bir özellik de kazanıldı.29 Ekim 1907’de Mustafa Kemal, arkadaşı Ali Fethi Okyar’in ısrarı ile 322 numaralı aza olarak derneğe girdi.1907 sonunda Paris’te bütün muhalif grupların katılımıyla II. Jön Türk Kongresi düzenlendi.II. Abdülhamid’i tahttan inmeye sıkmak ve parlamenter bir yönetimin kurulması etrafında birleşildi.

1908 İttihat ve Terakki Devrimi şöyle gerçekleşti:

3 Temmuz 1908’de Resne’de Kolağası Resneli Niyazi Bey’in 200 asker ve 200 sivil ile dağa çıkması ile devir aslında başladı. Selanik merkezli 3. Ordu’nun tamamladığı 1908 Devir’ini Selanik’te faaliyette olan İttihat ve Terakki merkez komitesi organize etti. Bir öteki bahis ise ihtilalin, II. Abdülhamid’in tahta çıkış günü olan 1 Eylül’de yapılacağı yönündeydi. 3 Mart 1908’de İngilizlerin Makedonya sorunu hakkında çıkardığı genelge, yöreye muhtemel bir tecavüzü alıkoymak isteyen cemiyet subaylarını harekete geçirdi.

II. Abdülhamid’in isyana (!) karşısında aldığı tedbirler, subayların umumiyetle cemiyet üyesi olması nedeniyle o kadar bir işe yaramadı. Manastır merkezden; padişaha, Kanun-ı Esasî’yi yürürlüğe koyup ve 26 Temmuz’a kadar Meclis-i Mebusan’ın açılmasına izin vermesini isteyen bir telgraf çekildi. Eyüp Sabri komutasındaki Ohri ve Niyazi Bey idaresindeki Resne taburları 22 Temmuz gecesi Manastır’da birleşerek Manastır Fevkalade Kumandanı olarak görevde yer alan Müşir Fevzi Paşa’yı dağa kaldırdılar. 23 Temmuz’da yapılan 21 pare top atışı ile Manastır’da Meşrutiyet yönetimi İttihat ve Terakki tarafından bildiri edildi.

çanakkale savaşı

Hadise, Yıldız Sarayı’na telgraflarla iletildi. 23 Temmuz’u 24’e bağlayan gece Kanun-ı Esasî’nin yürürlüğe geçmesine ittifak verildi ve resmi bildiri ertesi sabahleyin gazetelerde yayımlandı. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin hareketi, çetecilik yoluyla yönetimi ele geçiren birincil hareket olarak tarihte kendisine yer buldu.

İttihat ve Terakki ve II. Meşrutiyet dönemi detayları:

1908 yılında Selanik’te toplanan sıcacık kongrede cemiyetin siyasi fırkaya dönüşmesine karar verildi.Şubat 1909’da Kamil Paşa hükümeti mecliste grubun verdiği güvensizlik oyuyla düşürüldü. Bu, Osmanlı’da mecliste güvensizlik oyuyla düşürülen birincil ve son hükumet olmuştu.Cemiyet 22 Eylül 1909 tarihinde Selanik’te bir bakımlı kongre daha düzenledi.Trablus delegesi olarak katılan Mustafa Kemal, yaptığı konuşmasında partiyi eleştiri etti.Cemiyet içinde subayların bulunmaması gerektiğini, siyasetçilerin ise askerliği bırakması gerektiğini söyledi.

31 Mart vakası detayları:

Nisan 1909’da muhalif gazeteci Hasan Fehmi Bey’in Galata Köprüsü üstünde öldürülmesi üzerine çıkan olaylar, İTC iktidarına aleyhinde “31 Mart Vakası” olarak tanıdık ayaklanmayı başlattı. Toplanma, Selanik’deri gelen birlikler göre bastırıldı ve cemiyet eskisinden başat bir şekilde iktidara yerleşti.31 Mart’ın sorumlusu olarak gösterilen II. Abdülhamid tahttan indirildi.Yerine getirilen V. Mehmed Reşad, kukla olmaktan öteye gidemedi.Ağustos 1909’daki Kanun-ı Esasi değişikliğiyle siyasi erk, meclisin tekeline alındı.

Bâb-ı Âli Baskını ve detayları:

1911’de mecliste yeni muhalifler ortaya çıktı. Bağımsızlık ve İtilaf Fırkası, en büyük rakipti.Şubat 1912’deki meclis seçimleri, yaşanan olaylar ve yolsuzluklar sebebiyle tarihe “sopalı tercih” olarak geçti.Muhalefet sonuçları gayrimeşru ilan etti; ordu içinde Halâskâr Zâbitân adıyla, İTC iktidarına son vermeyi hedefleyen bir örgüt ortaya çıktı.İTC egemenliğini bitirmeyi hedefleyen Gazi Ahmet Muhtar Paşa’nın Büyük Kabine’si, Şubat 1912 seçimlerini iptal ederek meclisi feshetti.

Ekim 1912’de başlayan Balkan Savaşı’nın kısa zamanda yıkıma dönüşmesi üstüne şiddetli bir milliyetçilik faaliyetlerini benimseyen cemiyet; yenilginin suçunu hükümete yükledi. 23 Ocak 1913’de Enver Bey öncülüğünde silahlı bir grubun Bâb-ı Âli’de görüşme halindeki hükûmeti basması, Harbiye Nazırı Nâzım Paşa’yı öldürmesi ve sadrazam Kâmil Paşa’nın kafasına tabanca dayayarak istifaya zorlaması ile İttihat ve Terakki, askeri darbe ile iktidarı bitmiş ele geçirdi. İktidarı ele geçirdikten sonra tekrar kendi hükumetini kurmayan cemiyet, Mahmud Şevket Paşa’yı sadrazamlığa getirse de, 11 Haziran 1913’da Mahmut Şevket Paşa’nın bir suikasta kurban gitmesi üstüne iktidara ağırlığını koydu.

Bir sonraki kongrede hükümet denetleyicilik yerine, iktidar partisine dönüşmeye karar verildi. Fırkanın reisi Said Halim Paşa sadrazamlığında ayrıntılı bir diktatörlük idaresi tesis edildi. Mahmud Şevket Paşa suikastı ile alakası bulunan 24 kişi idam edildi, cemiyete rakip 250 birey Sinop’a sürüldü; muhalif basın kapatıldı. Cemiyetin ileri gelenlerinden Enver Bey’in I. Balkan Savaşı’nda kaybedilen Edirne’yi geri alması ile cemiyetin saygınlığı her yerde arttı. Harbiye Nazırı olarak atanan Enver Paşa, Talat ve Cemal Paşa ile birlikte partinin önderi oldu.

I. Dünya Savaşı Yılları ve İttihat ve Terakki’nin sonu

Cemiyet idare ile Almanlar aralarında 2 Ağustos 1914’te padişaha zeka haber verilmeksizin imzalanan ittifak sonrası Osmanlı, I. Dünya Savaşı’na Almanya safında katıldı. Hadise, cemiyet içinde tenkit ve bölünmeyi beraberinde getirdi. Cavit Bey, Ahmed İzzet Paşa, Çürüksulu Mahmut Paşa gibi mühim aydınlar hükümetten ve askeri görevlerinden istifa ettiler. Fethi Bey, Rauf Bey, Mustafa Kemal gibi bir takım subaylar da görevlerini sürdürmekle beraber Enver Paşa idaresindeki cemiyet üstteki kadrolarına karşı farklı derecelerde söylev gösterdiler.

Savaş yıllarında Talat Paşa sadrazam yapıldı. Harbiye nazırı ve başkumandan Enver Paşa’nın idaresindeki ordunun savaşın ilk günlerinde Sarıkamış’ta, sonrasında ise Irak ve Süveyş’te ağır yenilgiler alması, Enver Paşa’ya yakınlığıyla bilinen İaşe Nazırı Topal İsmail Hakkı Paşa’ya isnat edilen büyük finansal yolsuzluklar rejimi yıprattı.

I. Dünya Savaş’ındaki yıkımın kesinleşmesinden sonra Talat Paşa idaresindeki hükumet 8 Ekim 1918’de istifa etti. 1 Kasım’daki doğaüstü kongrede İTC kendini feshederek Teceddüd Fırkası adıyla yeni bir parti teşkilatına karar verildi. Enver, Talat ve Cemal Paşalar, 1 Kasım’ı 2 Kasım 1918’e bağlayan gece Alman torpidobotu R-1 ile başkentten ayrılarak 3 Kasım 1918’da Sivastopol’a vardı.

Kaynak : www.bilgisepeti.org farkıyla sunulmuştur

Yorum Yap