Tarih

Zübeyde Bayan Hakkında Bilinmeyenler

Zübeyde Bayan Hakkında Bilinmeyenler
Editör by bilgisepeti

zübeyde hanım ve atatürkAli Rıza Efendinin eşi, Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Makbule Atadan’ın annesi olan Zübeyde bayan; 1857 Selanik doğumlu ve aslen Konya-Karamanlı’dır. Selanik yakınlarında şimdilerde kaplıcaları ile ünlü Lankaza’ya yerleşen Zübeyde hanımın ailesi, Rumeli’de “Konyarlar” olarak da anılan Yürük Türkmenlerdendir. Zübeyde Bayan 1857’de Lankaza’da dünyaya gelir. Büyükbabaları Feyzullah Efendinin büyük amcası, Konya’ya giderek Mevlevi dergahına girmiş ve orada kalmış.Yörüklüğün buradan geldiği yeniden Zübeyde hanımın ağzından Makbule hanıma anlatılır. Demin 14 yaşında iken evlenen Zübeyde Hanım’ın ilk eşi, Gümrük Muhafaza Teşkilatında memur olan ve kendisinden 20 yaş büyük Ali Rıza Efendidir.

Ali Rıza Efendi, siyah saçlı ve derin mavi gözlü bu kadına sevdalanarak evlendiğini dile getirir. Selanik Yenikapı semtinde; Zübeyde, Fatma, Ömer ve Ahmet adlı çocukları doğar. Fatma bu dönemde ölür. Ömer ve Ahmet ise; Ali Rıza Efendinin Yunanistan’a yakın Çayağzı (veya Papaz Köprüsü)’na tahsis ediliği yıllarda ölür.

1881’de Mustafa, 1885’te Makbule, 1889’da Naciye doğar. Naciye’yi de yeniden ufak yaşta veremden kaybederler. Ali Rıza Efendi ise 1893 yılında ölür. Abisi Hüseyin Bey’in Langaza’daki çiftliğine dönen Zübeyde bayan, ailesine daha pozitif ağır gelmek istemez ve ikinci evliliğini daha Ali Rıza Bey’in üzerinden bir sene bile geçmeden, 4 çocuklu Selanik Gümrükler Başmüdürü Ragıp Bey ile yapar. Bu ikinci izdivaç, baba hatırasına hürmet gösterilmediğini düşünen Mustafa Kemal’i kızdırır. Zübeyde Bayan, Balkan Savaşı’ndan sonradan Ragıp Bey’den ayrılacak ve bundan böyle Osmanlı toprağı olmaktan meydana çıkan Selanik’i terk ederek kızı Makbule ile birlikte İstanbul’a göç edip Beşiktaş Akaretler’de bir eve yerleşecektir.

Mustafayı mahalle mektebine göndermekte ısrar etmiş fakat Ali Rıza bey’in ısrarları sonucu ‘daha asri’ bir okula gitmesine ses çıkarmadıysa da; Mustafa Kemal’in askeri okula yazılmasına güçlü olarak aleyhinde çıkmış, Mustafa Kemal paşayı Anadolu’ya göz yaşları ile uğurlamış ve Atatürk’ün Fikriye ile evlenmesine razı olmamış. Emin oysa; evladını hepimizden daha fazla sevmiş bir ana. Hasta yatağında kalkıp İzmir’e Latife Bayan’ı görmeye giderken de, “Oğlum kiminle evlenecek, görmem lazım” diyecektir. Latife hanım için yorumu ise; “bu kız Mustafa’mı değil, Mustafa kemal’i istiyor” olur.

Daha sonraları Mustafa Kemal, “Bana karşısında fazla saygılı davranmış, büyük adam muamelesi etmiştir. Nazik ve nazik bir insandır.” diyerek Ragıp Bey için düşüncelerini Ali Fuat Cebesoy’a aktaracaktır.

zübeyde hanımın sökülen mezar taşı1919’da Anadolu’ya gelen Zübeyde bayan, Osmanlı Padişahı göre hakkında vefat emri verilen Mustafa Kemal’i fakat 14 Haziran 1922’de Adapazarı’nda görebilir. Yanına Ankara’ya yerleşir. Ankara’nın sert havası sağlığını etkileyince çare için İzmir’e gider. 14 Ocak 1923’de hayatını kaybeder. Öldüğünde 66 yaşındadır. Mustafa Kemal’in bütün başarılarına şahit olmuştur. İzmir’in Karşıyaka ilçesinde 1940’da yaptırılan anıt mezarda yatmaktadır. Kabrin üstünde olasılıkla Yamanlar dağından getirilmiş iri bir kaya bulunmaktadır. 1921’de Darüşşafaka’ya bugünün parası ile 2 milyon TL’ye tekabül eden bir meblağ bırakır. Yan bir takım şartlarla;

Dindar bir insan olan Zübeyde bayan, vasiyetnamesinde okuldaki öğrenciler mevsim meyvelerinden yedirilmesini tavsiye ediyor. Ayrıca Darüşşafaka’ya bağış belgesinde çok acayip bir şartı daha var. Zübeyde hanım, her yıl Kadir gecesinde bir öğrencinin Kuran-ı Kerim’i doğru okuyarak hatim etmesini ve bundan hasıl olacak sevabı, ilk önce Hazreti Muhammed ve ailesi olmak üzere enbiya ve evliyalara, kendi gelmiş geçmiş aile efradının ruhlarına bağışlanmasını şart koşmuş.

Zübeyde bayan ve sökülen kabir taşı:

Atatürk’ün sağlığında, hatta 1940’lı yıllara kadar, Zübeyde Bayan’ın mezar başında herzamanki Osmanlı türünden bir taş vardı. Yukarıda belirttiğimiz kaya parçası, dönemin İzmir Belediyesi göre konur. Kilise bahçesine atılan orijinal kabir taşında “Hüve’l-bâki. Türkiye reis-i cumhuru gazi Mustafa Kemal Paşa hazretlerinin vâlide-i muhteremeleri zübeyde hanım’ın ruhuna rızâen lillâhi’l-fâtihâ. sene 1338 (1923).” yazmaktaydı. Bu taş, daha sonra İzmir kazıbilim müzesinin deposuna kaldırılır.

Kaynak : www.bilgisepeti.org farkıyla sunulmuştur

Yorum Yap